Menstrualni ciklus

Menstrualni ciklus vrlo je složen sled događaja koji se sastoji od velikog broja usko koordiniranih aktivnosti. Krajnji cilj jeste stvoriti i ponuditi jajnu ćeliju za oplodnju, pripremiti matericu za implantaciju oplođenog jajašca, a ostali deo reprodukcijskog sistema za transport gameta, tj. reproduktivnih ćelija.

menstruacija

Regulacija menstrualnog ciklusa rezultat je složene interakcije između središnjeg nervnog sistema i perifernih ženskih polnih organa.

Gotovo da nema endokrine žlezde koja svojom urednom funkcijom nije uključena u regulaciju, a patološkim delovanjem u nastanak poremećaja složenog procesa menstruacije. Regulacija menstrualnog ciklusa rezultat je složene interakcije između središnjeg nervnog sistema (hipotalamusa i hipofize) i perifernih ženskih polnih organa (jajnika i materice). Na svakoj od ovih vrednosti stvaraju se hormoni koji omogućuju ili sprečavaju oslobađanje hormona na drugim vrednostima. Iz hipotalamusa se luči hormon oslobađanja gonadotropina (eng. gonadotropin releasing hormon – GnRH) koji omogućava oslobađanje hormona iz hipofize, tzv. gonadotropina (folikul stimulirajućeg hormona – FSH i luteinizirajućeg hormona – LH).

Gonadotropina hipofiza u jajniku podstiče sazrevanje folikula, ovulaciju i formiranje žutog tela, te zavisno od  faze ciklusa oslobađanja hormona estrogena i/ili progesterona. Navedeni hormoni dalje deluju na sluznicu materice (endometrij) koju pripremaju za trudnoću. Ako do trudnoće ne dođe, menstrualni ciklus završava odbacivanjem pripremljene sluznice materice u obliku menstrualnog krvarenja te čitav ciklus ponovno kreće ispočetka. Reprodukcijski sistem žene se na opisani način priprema za prihvat oplođene jajne ćelije iz meseca u mesec, bez obzira hoće li do trudnoće doći ili ne. Konačni kraj menstrualnih ciklusa nastupa poslednjom menstruacijom u reprodukcijskom životu žene, tj. menopauzom.

Poremećaji menstrualnog ciklusa ubrajaju se u najčešće ginekološke probleme. Izostanak menstrualnog ciklusa javlja se normalno samo u tri životna razdoblja: pre puberteta, za vreme trudnoće i dojenja te nakon menopauze. U svakoj drugoj okolnosti izostanak menstrualnog ciklusa smatra se patološkim te zahteva detaljnu dijagnostičku obradu i lečenje.

Podela menstrualnog ciklusa

Prvi dan menstrualnog krvarenja predstavlja prvi dan menstrualnog ciklusa. Uredan menstrualni ciklus, zavisno o vrednosti proučavanja, delimo u dva dela: ciklus jajnika, ako ga posmatramo na vrednosti jajnika i endometrijski ciklus, ako ga posmatramo na vrednosti materice.

Ciklus jajnika dalje delimo u tri faze:

  • folikularna faza, kada pod uticajem FSH (folikul stimulirajućeg hormona) dolazi do sazrevanja (najčešće) jedne jajne ćelije, a traje od početka menstrualnog ciklusa do ovulacije;
  • ovulacija, izbacivanje zrele jajne ćelije iz Graafovog folikula;
  • luteinska faza, koju obeležava žuto telo, a traje od ovulacije do početka idućeg menstrualnog krvarenja.

Endometrijski ciklus takođe delimo u tri faze:

  • menstrualna faza, koja traje od početka do kraja menstrualnog krvarenja, odnosno oko 4 dana;
  • proliferacijska faza, koju obeležava proliferacija sluznice materice pod uticajem estrogena, traje od 5. do 14. dana menstrualnog ciklusa;
  • sekrecijska faza, koju obeležava zaustavljanje proliferacije sluznice materice i porast sekrecijske aktivnosti žlezda pod uticajem estrogena i progesterona, traje do početka idućeg menstrualnog krvarenja, odnosno oko 14 dana.

Trajanje menstrualnog ciklusa

Smatra se normalnim da razmaci između krvarenja iznose 28 dana, uz mogućnost odstupanja od 7 dana.

Obično se smatra da menstrualni ciklus traje 28 dana, ali takav ciklus ima malo žena. Menstrualni ciklus znatno varira, a najveće varijacije su u dužini ciklusa pojavljuju se posle prve menstruacije (menarhe) i pre menopauze. U prvih 5 do 7 godina nakon menarhe i 6 do 8 godina pre menopauze česti su neredovni ciklusi zbog izostanka ovulacije. U periodu od 20. do 40. godine menstrualni je ciklus relativno stabilan, a varijacije nisu veće od otprilike 2 dana. Između 25. i 30. godine života žena ima najduže menstrualne cikluse, da bi se njihova dužina prema četerdesetim godinama značajno smanjila.

Ponekad i kod žena generativne dobi dođe do anovulacijskih ciklusa, što je često povezano s bolešću, stresom, putovanjem, naporom ili gubitkom na težini. Često se kaže da za menstrualni ciklus postoji pravilo da nema pravila. Ipak smatra se normalnim da razmaci između krvarenja iznose 28 dana, uz mogućnost odstupanja od 7 dana.

Normalan menstrualni ciklus traje između 21 i 35 dana, s prosečnim trajanjem krvarenja između 2 i 6 dana i prosečnim gubitkom krvi od 20 do 60 mL. Mlađe žene gube manje krvi od starijih. Većina krvi izgubi se u prva tri dana. Gubitak veći od 80 ml smatra se patološkim. Menstrualna krv je tamno crvena, a osim krvi sadrži sluz iz vrata materice. Svetlo crveni iscedak upućuje na obilnije krvarenje.

Menstrualna krv normalno se ne zgrušava. Sluznica materice ili endometrij bogata je aktivatorom plazminogena, koji sprečava zgrušavanje krvi. Pri obilnom krvarenju pojavljuju se ugrušci, budući da nema dovoljno vremena kako bi na krv delovali enzimi koji sprečavaju zgrušavanje.

Folikularna faza ciklusa traje od 14 do 21 dan, dok luteinska faza uvek traje 14 dana. Luteinska faza ciklusa dakle predstavlja stabilnu fazu, s obzirom na nepromenjivost njenog trajanja. Kod ciklusa koji su kraći ili duži od 28 dana menja se samo dužina prve, odnosno folikularne faze ciklusa. Iz navedenog proizlazi nesigurnost u računanju plodnih i neplodnih dana na osnovu prvog dana zadnje menstruacije. Naime, s dužinom folikularne faze, koja je varijabilna i može se menjati od ciklusa do ciklusa, pomiče se i vreme ovulacije, odnosno plodnih dana. Jedan mesec plodni dani mogu pasti ranije, drugi kasnije, bez ikakvih pouzdanih znakova upozorenja.

Autor: Mislav Herman, dr. med., specijalista ginekologije i opstetricije

Komentari
Loading...